Veilig Achteraf betalen
Anouk
DoorAnouk 3 mei 2018
Lezen werkt meditatief, ontspan 11 minuten met dit artikel.

Als yoga-fanaat kom ik het te pas en te onpas tegen: de Ayurveda. Een oeroude voedingsleer uit India. Mijn lesgenoten drinken speciale tridosha-thee of zijn lyrisch over hun linzengerechten. Nou ben ik altijd wel te porren voor eten en drinken, dus ik deed een constitutietest. En wat bleek? Ik ben een olifant. En Dolly Parton heeft gelijk. Klinkt dit als abacadabra? Lees dan snel verder voor een uitgebreide kijk in de Ayurveda en kom erachter wat jouw type is!

Wat is Ayurveda

De Ayurveda is een Indiase geneeskunde die ongeveer 3000 jaar oud is. De betekenis van het woord komt van het Sanskriet āyus, leven en veda, kennis. Vrij vertaald is Ayurveda dus een wetenschap van het leven. Het woord ‘veda’ verwijst ook naar de Vedische geschriften, een reeks basisteksten uit het hindoeïsme. Elk deel daarvan gaat over een ander onderwerp. De Ayur-Veda gaat dus over gezondheid en vitaliteit.

Ayurveda is een holistische geneeskunst en levensvisie. Dat betekent dat volgens de Ayurveda alles in de wereld samenhangt. De fysieke, mentale en spirituele kanten van het leven zijn met elkaar verbonden. Daarom hebben ze ook effect op elkaar. Ziekte en gezondheid zijn dus niet alleen toestanden van je lichaam. Ook je geest en emoties spelen een rol! Het fijne is wel dat die ongrijpbare geest van je wel beïnvloed kan worden via voeding en beweging. Daarom wordt Ayurveda ook wel een voedingsleer genoemd. Maar het gaat dus over veel meer dan alleen eten.

Een ander belangrijk punt is dat je onderdeel bent van je omgeving. Van alles heeft invloed op je innerlijke balans. Dingen zoals licht, lucht, sfeer en seizoenen – had je niet verwacht, hè. Het weer en klimaat spelen dus mee, maar ook waar je woont en werkt. Alles wat je tot je neemt, wordt een onderdeel van je. Ook daarom is voeding natuurlijk zo belangrijk!

De vijf elementen

ether, lucht, vuur, water, aarde

Volgens de ayurveda zijn er vijf elementen in de wereld: ether, lucht, vuur, water en aarde. Zij zijn eigenlijk de klei waar alles van wordt gemaakt – mensen, dieren, planten, seizoenen en het weer, maar ook broodjes en telefoons. Al die dingen bestaan uit een super specifieke verhouding van vijf elementen. Jij dus ook! Het verschilt per persoon welke elementen de grootste rol spelen. Het kan bijvoorbeeld zijn dat er in jou meer aardekracht dan vuur werkzaam is, ook al heb je ze allebei.

Die unieke verhouding van elementen ligt vanaf je geboorte vast en wordt je constitutie [prakruti] genoemd. Een constitutie is een soort blauwdruk of recept. Je kunt er je persoonlijke kenmerken uit afleiden en ook je basisbehoeften. Een constitutie vertelt je namelijk van welke elementen je meer nodig hebt dan van andere. Als je bijvoorbeeld veel vuur in huis hebt, hoef je geen extra pit in je leven aan te brengen. De Ayurveda raadt aan om je ‘minder dominante’ krachten juist aandacht te geven. Zo kom je iets meer in balans. En dat is een belangrijk begrip: ziekte en ander ongemak komen volgens Ayurveda namelijk voort uit energetische verstoringen.

Het kan goed zijn dat je op dit moment afwijkt van je geboorteverdeling. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer je geleerd hebt om anders te doen dan je bent. Die staat noem je vikruti, een ‘aangeleerde’ constitutie. 

Drie dosha’s

vata, pitta, kapha

De vijf elementen zijn dus de basisingrediënten van de realiteit. Maar wat maakt ze nou bijvoorbeeld tot mens, dier of broodje? Dat doen drie verschillende kosmische krachten. Zo’n kracht of bio-energie heet een dosha. De drie dosha’s heten vatapitta en kapha. Samen heten ze tridosha. Zoals je al vermoedt, werken die krachten samen: elke soort energie heeft een functie in de natuur. In elk seizoen is bijvoorbeeld een andere dosha dominant. Laten we eens naar ons eigen lichaam kijken om het duidelijker te maken:

Vata – ether & lucht- het bewegingsprincipe, zorgt voor verandering
Pitta – water & vuur – het stofwisselingsprincipe, zorgt voor transformatie
Kapha – aarde & water – het structuurprincipe, zorgt voor stabiliteit

Vata regelt in je lichaam de ademhaling en het zenuwstelsel. Deze veranderlijke kracht zorgt ervoor dat je lijf en geest blijven bewegen. Vata stuurt dan ook constant informatie rond: hij zorgt er bijvoorbeeld voor dat iedere inademing gevolgd wordt door een uitademing. Wel zo handig! Vata doet me dan ook denken aan een verkeersleider. Hij geeft constant aanwijzingen en impulsen zodat er geen opstoppingen ontstaan. Zo blijft de boel gaande.

Pitta is de aanjager van je spijsvertering [agni] en reguleert je temperatuur. Deze dosha zet stoffen in je lichaam om zodat er warmte en energie vrijkomen. Daar kun jij dan weer handig gebruik van maken. Pitta-power zorgt dus voor brandstof, zodat je doelen kunt bereiken. Ik zie pitta dan ook altijd voor me als een trainer langs de zijlijn. Eentje die sporters motiveert om alles eruit te halen wat erin zit!

Kapha is tenslotte de vormende kracht die zorgt dat lichaamsdelen gemaakt en gerepareerd worden. Hij ontwerpt stevige constructies en onderhoudt ze trouw. Kapha heb je dus nodig voor stevigheid en stabiliteit in lijf en geest. Zijn kracht uit zich bijvoorbeeld in je skelet, maar ook je immuunsysteem. Eigenlijk is kapha architect en onderhoudsmonteur in één!

Doe de test!

Je hebt natuurlijk alle drie de dosha’s in huis, maar waarschijnlijk zijn er één of twee dominant. Dat is je constitutie of type. Jouw type zegt iets over je lichaamsbouw en welke voeding daarbij past. Ook kun je eruit afleiden welke beweging goed voor je is en hoe je reageert op omstandigheden.
Klik op het plaatje voor de test.

Wil je het echt zeker weten?
Ga dan naar een gekwalificeerde ayurvedische arts. Die doet een preciezere meting, onder andere via je polsslag.

De uitslag

Weet je inmiddels jouw type of is het (bijna) gelijkspel tussen de dosha’s? Lijkt het alsof er een gedeelde eerste plek is of verschillen de percentages niet veel van elkaar? Dat is niet raar, hoor! De meeste mensen hebben twee dominante dosha’s.

Zelf ben ik kapha-vata, bijvoorbeeld. Aangenaam!
Nu weet je ook gelijk dat ik me voornamelijk als een olifant gedraag.

Ja hoor, je leest het goed. Bij elke dosha hoort namelijk een dier: het hert bij vata, de tijger bij pitta en de olifant bij kapha. Deze symbolen kunnen helpen om de ayurvedische leer beter te begrijpen. Daarom hier onder een lijstje met dierengedrag!

Drie dieren

hert, tijger, olifant

Hert – Vata

Herten zijn bliksemsnel, zowel mentaal als fysiek. Ze kijken de hele tijd rond met grote ogen en zijn overal van op de hoogte. Herten hebben dan ook een gigantisch goed reactievermogen. Omdat ze licht en alert zijn, komen ze bovendien snel in beweging. Ook moet je bij vata-types zijn voor nieuwe ideeën en bakken enthousiasme. Omdat er bij hen de hele tijd informatie binnenkomt, zijn ze snel mentaal uit balans. Dat uit zich bijvoorbeeld in angst of slapeloosheid. Ze hebben dan ook een goede portie rust nodig. Ook hebben ze baat bij zwaar eten waar veel energie inzit! Ze zijn namelijk beweeglijk en komen niet snel aan. Vata-typen zijn dan ook mager en tenger van postuur. Zoals herten zijn ze fysiek niet overdreven sterk, maar dus wel pienter!

Tijger- Pitta

Tijgers zijn ongelofelijk snel en vurig als het nodig is. Ze kunnen zich heel lang op hun prooi concentreren en het juiste moment van aanval afwachten. Pure wilskracht. Als tijgers hun zinnen ergens op zetten, dan krijgen ze het voor elkaar. En dat gebeurt dan ook binnen no time. Daarna kunnen ze overigens prima uitgebreid luieren. De tijger beweegt dus vooral effectief: kort maar krachtig. Dit explosieve gedrag is typisch pitta, volgens de Ayurveda. Een tijger die tegengehouden wordt, laat dan ook zijn tanden zien. Niet altijd even plezierig. Bovendien is een tijger oranje of rossig, de kleur van vuur. De meeste pitta-personen hebben dan ook deze haarkleur of gloed op hun huid.

Olifant – Kapha

Je kent die uitspraak vast wel: ‘Een olifant vergeet nooit wat’. En dat klopt, olifanten zijn goed in de lange termijn. Ze komen fysiek en mentaal niet snel op gang, maar gaan wel lang door. Ze bewegen hun grote, sterke lichaam rustig voort en hebben daarom een goed uithoudingsvermogen. Af en toe zijn ze alleen niet vooruit te branden. Daarom hebben kapha-types genoeg beweging nodig en licht verteerbaar voedsel. Als dat niet het geval is, raken ze fysiek of emotioneel verstopt. Dat uit zich dan in slijm- of vocht vasthouden of bijvoorbeeld in depressie. In het contact met anderen zijn kapha-typen vriendelijk en kalm. Ze laten zich niet snel gek maken en weten hoe ze van het leven moeten genieten!

Laffe Kapha

Ik dacht dus altijd dat ik volledig vata was. Een ninja die sneller nadenkt dan zijn schaduw maar makkelijk verstrikt raakt in gedachten. Mijn valkuil was dan ook een overvol hoofd. En een lijf waar energie doorheen gierde als een achtbaan vol gillende kinderen. Vermoeiend, maar ik was er trots op. Mijn denkvermogen was namelijk een orkaankracht. En die intense sensaties die ik had, waren toch gewoon tekens van leven? Never a dull moment: ik ging er tenminste voor!

Tot ik dus die verrekte test deed.
Overwegend Kapha.

Maar dat klopte toch niet? Ik was heus niet saai en traag als een olifant! Maar wat blijkt: mijn lijf is gemaakt voor rust, reinheid en regelmaat. Ik krijg energie van vaste werktijden, licht eten en duursporten. Ook meditatie vind ik te gek. En dat zijn klassieke Kapha-voorkeuren.

Ook mijn lichaamsbouw liegt niet. Vroeger toen ik nog een vataatje was zag ik mezelf als een teer bloempje – blijk ik gewoon vrij sterk te zijn. Niet alleen fysiek, maar ook mentaal. Door die eens vervloekte olifant heb ik een enorme stabiliteit in mezelf ontdekt. Iets dat ik vroeger dus bestempelde als saai of zelfs conservatief. Mijn zelfbeeld is met hulp van ayurveda dus behoorlijk veranderd. En het resultaat is niet alleen energie, maar vooral meer plezier!

De Grote Balanceertruc

De balanceertruc houdt in dat je volgens Ayurveda vaak precies het tegenovergestelde nodig hebt om energie te krijgen of te houden. Kou [kapha] heeft dus hitte [pitta] nodig, beweging [lucht/ether] heeft stilstand [aarde] nodig en andersom. Eigenlijk is het zo simpel als maar zijn kan.

Alle elementen zijn volgens de Ayurveda met elkaar verbonden, dus de ene heeft effect op de andere. Dat geldt ook voor wat je ‘doet’ om je gezond te voelen. Voeding verandert bijvoorbeeld niet alleen je lichaam, maar je hele systeem. Dus ook de aard van je emoties en gedachten! Ken je bijvoorbeeld de mop van de pitta die teveel koffie drinkt? Die krijgt het niet alleen lichamelijk warm, maar wordt waarschijnlijk een regelrecht heethoofd. Denk daar maar eens aan als je iemand ziet schreeuwen in het verkeer.

En wat gebeurt er met een vata die hot poweryoga gaat beoefenen? Die stapt gestresst de les uit en krijgt misschien door al die hitte sneller ontstoken spieren. De ‘luchtigheid’ in het vata-type komt namelijk in aanraking met de vurigheid van de yogales. En dat heeft hetzelfde effect als een blaasbalg op een haardvuur: de vlammen laaien er door op!

Hoe je los je dat precies op? Dat is natuurlijk de hamvraag. Laat je bijvoorbeeld inspireren door deze lijst met voeding of een Ayurvedisch kookboek. En kijk ook eens naar verzorgingsproducten of geur. Maar ga het vooral zelf uitzoeken! Test, proef, ervaar, ga ervoor. Geen mens is namelijk hetzelfde. Bovendien verander je de hele tijd, omdat je omgeving invloed heeft.

Ayurveda nodigt je dan ook uit om jezelf te leren kennen. Te leren wat jou goed doet en waar je juist geen energie uithaalt. En omdat Ayurveda een levenswetenschap is, kun je daar nog wel een aantal jaartjes mee vooruit!

Do it on purpose

Het werkt dus om je constitutie in je achterhoofd te houden. Je krijgt nou eenmaal de meeste energie van jezelf zijn! Of in de wijze woorden van Dolly Parton:

‘Find out who you are and do it on purpose.’

Soms is de vurige vrolijkheid van een echte pitta precies wat je nodig hebt. Of kun je een stress-situatie kalmeren met jouw kapha-energie. En wat dacht je van vergaderen met een luchtige vata-voorzitter? Lekker bondig en er valt ook nog wat te lachen! Dat is wat mij betreft toch de bedoeling van Ayurveda: zoveel mogelijk levenslust en plezier creëren.

Bovendien draag je door jezelf te zijn een steentje bij aan het geheel. Er is niet voor niets verschil op de wereld, natuurlijk. Ayurveda laat het zien: de wereld en ons lichaam bestaan uit een geniale samenwerking tussen allerlei elementen en krachten! Zo is het ook tussen mensen en hun verschillende constituties. Ieder van ons is uniek en daarom vullen we elkaar aan.

Namasté 🙂

Anouk